1. Missie, visie en strategie

Het UMCG biedt complexe, academische ziekenhuiszorg aan, als onderdeel van een breed gezondheidslandschap. Iedere dag beter, doordat we voortdurend de grenzen verleggen van de diagnostiek en behandeling, gebruik makend van kennis, onderzoek en innovatieve oplossingen. We dragen ook bij aan toekomstgericht onderwijs en opleidingen voor zorgprofessionals. Op die manier bouwt het UMCG mee aan een duurzaam gezondheidslandschap in Noord-Oost Nederland en daarbuiten. Preventie is essentieel voor zo’n duurzame oplossing en daarom zetten we onze kennis, kunde en wetenschappelijk onderzoek steeds sterker in om ziekte te voorkomen en de (geestelijke en fysieke) gezondheid te verbeteren. We doen dit om gezonde jaren toe te voegen aan het leven van onze patiënten, aan het leven van mensen. Alles met oog voor de mens, respectvol en vakkundig, betrokken en gemotiveerd. Deze waarden inspireren en verbinden ons. We doen het sámen: met onze patiënten, met elkaar, met de inwoners van onze regio en met onze partners regionaal, landelijk en internationaal. Elke dag weer. Door elkaar elke dag uit te dagen het werk nog iets beter te doen, dragen we allemaal bij aan waar we met elkaar voor staan: Samen verleggen we grenzen voor een duurzame toekomst van gezondheid.

Het UMCG is een hoogtechnologische, gespecialiseerde kennisinstelling met een brede verankering in de maatschappij en een hechte band met de Rijksuniversiteit Groningen. We zijn een unieke innovatiemotor op het gebied van preventie, zorg, onderzoek, onderwijs en opleiding. Ons werk is van betekenis voor patiënten, burgers, samenwerkingspartners in overheid en bedrijfsleven, zorgverzekeraars, studenten en onderzoekers wereldwijd. Dit geeft ons een bijzondere positie en verantwoordelijkheid, in de regio, landelijk en internationaal. 

Op die drie niveaus bouwen we netwerken waarin alle partners investeren in continue verbetering, met als uiteindelijke doel te komen tot een duurzame toekomst van gezondheid. Door nauwe samenwerking in zorg, onderzoek en onderwijs. Zo werken we samen om een geïntegreerd gezondheidslandschap te realiseren en dus de gezondheid en kwaliteit van leven van mensen te verbeteren. Het UMCG levert in dit gezondheidslandschap hoogwaardige, complexe patiëntenzorg en werkt daarnaast, door onderzoek actief en verbindend aan het oplossen en voorkomen van relevante gezondheidsvraagstukken dicht bij huis. “Think globally, act locally”.

Door innovatief onderzoek verleggen we voortdurend de grenzen van diagnostiek en behandeling. Een belangrijke rol is weggelegd voor onze patiënten en hun vertegenwoordigers. Hun ervaringsdeskundigheid is onmisbaar en daarom betrekken we hen bij al onze kerntaken, vanuit onze visie op patiëntparticipatie. We leiden met onze partners in de regio (aankomende) zorgprofessionals op die deze manier van werken in de praktijk brengen. 

In Koers25 schetsen we het toekomstbeeld van het UMCG. Een toekomstbeeld dat inspirerend is voor onze medewerkers en voor allen waarmee we samen de strategische doelen willen realiseren. In het kader van de plannen van Koers25 is er het afgelopen jaar begonnen met de herinrichting van de organisatiestructuur van het UMCG. Afdelingen zijn ingebed in clusters, daarnaast is er een aantal dwarsverbanden (Patiëntenzorg, Onderwijs en Onderzoek) ingericht die nauw samenwerken met alle clusters.

Als UMCG zijn we grensverleggers. Al 225 jaar. Dat is geen hoogdravende claim, het zit in ons DNA. Het is elke dag opnieuw hard werken. Onderzoeken, uitproberen, vallen, opstaan, opnieuw proberen en doorbraken realiseren. Zo zetten we elke dag weer een stap naar meer gezonde jaren. 

Met deze negen voorbeeldprogramma’s geven we concreet invulling aan onze ambities. Ieder programma is gelinkt aan een pijler of prioriteit uit Koers25. 

1. GLIM: In 2021 is het UMCG gestart met het Groningen Leefstijl Interventie Model (GLIM). Dit is een bundeling van leefstijl gerelateerde initiatieven in een breed programma voor de integratie van leefstijl in de curatieve zorg, gericht op preventie.  
2. Passende Zorg: mensgericht en waardegedreven: Binnen dit programma willen we samen met de patiënt de zorg verder verbeteren, binnen en buiten het UMCG. Dit programma omvat vier expertisegebieden: het goede gesprek met de patiënt; professionele samenwerking en organiseren van zorg; samen leren van en sturen op uitkomsten; kosten en bekostiging in beeld. 
3. DataPoort: Om beschikbare gezondheidsdata in Noord-Nederland beter te benutten en aan elkaar te kunnen koppelen, ontwikkelen we samen met regionale partners een digitaal platform, Datapoort, voor gezondheidsgegevens. Dit kan tot nieuwe inzichten leiden om zorg, gezondheid en preventie in de regio Noord-Nederland te verbeteren. 
4. Vitaal Groningen: Door middel van ''Vitaal Groningen'' willen we de (ervaren) gezondheid van de inwoners van Groningen duurzaam verbeteren via de realisatie van een baanbrekend nieuw systeem van welzijn en zorg. Dit doen we door meerjarig te experimenteren met een brede domein overstijgende aanpak. Daarmee kan uiteindelijk de gezondheid van de Groningers worden verbeterd en kunnen gezondheidsverschillen worden verkleind. We realiseren onze ambitie door in te zetten op twee sporen. Spoor 1: Gebiedsgericht experimenten in dorpen en wijken. Uitgangspunten daarbij zijn 1) zoveel als mogelijk eigenaarschap bij inwoners en de dorp- of wijkgemeenschap voor de eigen gezondheid en leefomgeving, waar nodig op de juiste plek ondersteund worden vanuit het sociaal domein of zorg en 2) het versterken van de sociale basis. Spoor 2: doelgroepgericht experimenteren op gemeentelijk en/of provinciaal niveau. Gezamenlijk inzetten op innovatieve netwerkaanpakken en deze in gemeenten of op provinciale schaal testen/implementeren. Bijvoorbeeld rondom kinderen met overgewicht. 
5. HTRIC: Dé innovatiebooster voor impact. HTRIC verbindt onderzoek, gezondheidstechnologie en klinische praktijk. Het doel is betere zorg en meer gezonde jaren. In de praktijk betekent dat, dat er zogenaamde innovatie boosters en workshops worden georganiseerd en HTRIC de hulplijn voor health innovators is.  
6. Interprofessioneel opleiden: Meer dan ooit werken zorgprofessionals samen in teams en binnen netwerken, waarbij de patiënt centraal staat. De opleidingen van de zorgprofessionals van de toekomst sluiten we hierop aan. Binnen het programma stimuleren we de ontwikkeling van (nieuwe) interprofessionele onderwijsactiviteiten en brengen alle initiatieven bij elkaar. Wij zien tal van kansen voor interdisciplinair leren op de (klinische) werkvloer. 
7. Ontwikkelkansen voor iedereen: In het kader van ontwikkelkansen voor iedereen is een strategisch opleidingsplan geschreven en een ontwikkelcyclus voor alle medewerkers gemaakt. In de cyclus tijdens het jaargesprek bespreekt de leidinggevende met de medewerker de scholingsbehoefte. Dit wordt meegenomen in de jaarcyclus van iedere afdeling. Daarnaast wordt een groot aantal e-learnings via ‘GoodHabitz’ aangeboden aan alle medewerkers, is het leiderschapsprogramma verder uitgewerkt en zijn competenties voor beroepsgroepen verder uitgewerkt in het LeerManagementSysteem.  
8. Passende besturing: Een beter ingerichte en aangestuurde organisatie is nodig om de doelen van Koers25 te behalen. Passende Besturing is een breed verbeterprogramma dat dit faciliteert zodat alle UMCG'ers zo goed mogelijk hun werk te kunnen doen.  Onderwerpen zoals samenwerking, leiderschap, ondersteuning en het structureel regelen van UMCG-brede capaciteit komen daarom aan bod. 
9. Financieel gezond: Een financieel gezond UMCG blijven. Dat is noodzakelijk voor onze patiënten, ons onderzoek, onderwijs & opleiding en voor onze medewerkers. Door stijgende uitgaven en achterblijvende inkomsten neemt de druk op de financiën van het UMCG toe. Via het programma Financieel Gezond, concrete deelprojecten en de ontwikkeling van de besturingscyclus werken we er hard aan om financieel gezond te blijven. Die sturing hebben we in de nieuwe organisatiestructuur een structurele plek gegeven.

Het UMCG werkt aan een steeds betere gezondheid voor iedereen, door mensen te helpen gezond te leven en ziekte te voorkomen. Maar met het leveren van zorg, doen van onderzoek en geven van onderwijs, draagt het UMCG helaas ook bij aan de klimaatcrisis. De zorgsector is verantwoordelijk voor ongeveer 7% van de nationale CO2-voetafdruk. Daarnaast produceert de sector 4% van het afval en wordt 13% van de grondstoffen (metalen en mineralen) gebruikt door de zorg.

Daarom werken we toe naar een duurzaam UMCG en houden we rekening met de gevolgen van ons handelen op het milieu. Als grootste werkgever in het Noorden hebben we hierin een voorbeeldfunctie. Duurzame keuzes maken vinden we daarom extra belangrijk.

Ons duurzaamheidsbeleid is in lijn met de Green Deal 3.0 ‘Samen werken aan duurzame zorg’ waarin het UMCG zich als onderdeel van de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) in november 2022 aan heeft gecommitteerd. De meest belangrijke doelstellingen uit deze Green Deal voor de komende jaren zijn hiermee voor het UMCG:

• Meer inzet op gezondheidsbevordering van patiënten/cliënten;
• Het vergroten van de bewustwording en kennis over klimaat en milieu;
• 55% minder CO2-uitstoot in 2030 t.o.v. 2018 en klimaatneutraal in 2050;
• 50% minder primair grondstoffenverbruik in 2030 t.o.v. 2016 en maximaal circulaire zorg in 2050;
• Verminderen van de milieubelasting van medicatie(gebruik).

In 2024 presenteren we een hernieuwd duurzaamheidsbeleid met verhoogde ambities en een programmaplan om duurzaamheid overal in de organisatie te verankeren en succesvolle initiatieven UMCG-breed te implementeren.

Duurzaamheid steeds belangrijker voor stakeholders

Duurzaamheid is een thema dat ook steeds belangrijker wordt voor onze stakeholders (patiënten, medewerkers, zorgverzekeraars, studenten, banken etc.). Het gaat dan niet alleen om klimaat en milieu, maar ook over duurzaam werkgeverschap. Denk hierbij aan arbeidsvoorwaarden, gelijke behandeling, gelijke kansen en diversiteit.

Om de maatschappelijke belangen van onze stakeholders gestructureerd in kaart te brengen is in 2019 en 2021 een materialiteitsanalyse uitgevoerd. Door middel van twee enquêtes is een lijst met 27 maatschappelijk relevante thema’s door stakeholders en management geprioriteerd. Stakeholders is gevraagd naar het belang dat zij hechten aan deze thema’s vanuit hun perspectief. Management heeft de thema’s geprioriteerd op basis van de impact die het UMCG heeft op de thema’s. De gehanteerde methode is in lijn met de richtlijnen van het Global Reporting Initiative (GRI). De uitkomsten van deze analyse zijn samengebracht tot een materialiteitsmatrix, die inzichtelijk maakt welke maatschappelijke thema’s het meest materieel zijn voor het UMCG. Dit zijn de thema’s waarover UMCG rapporteert in dit jaarverslag. 

Er is een toenemende zorgvraag, terwijl daar relatief minder personeel voor beschikbaar is. De zorgvraag verandert ook. Steeds meer mensen kampen met chronische ziekten, de complexiteit van de zorg neemt toe. Bovendien participeren patiënten actiever in hun eigen behandeling. De beschikbaarheid van voldoende personeel is van grote invloed op de toegankelijkheid van de zorg. De krapte op de arbeidsmarkt dwingt ons veel creatiever en flexibeler om te gaan met het organiseren van ons werk.

We worden steeds ouder en de vraag naar zorg stijgt, maar er zullen niet meer middelen en mensen beschikbaar komen om de zorg te leveren. Om de zorg toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar te houden in de toekomst, hebben het ministerie van VWS en zorgpartijen afspraken gemaakt die zijn vastgelegd in het Integraal Zorgakkoord (IZA): ‘Samen werken aan gezonde zorg’. Binnen het IZA zijn een aantal inhoudelijke thema’s benoemd die moeten bijdragen aan het bereiken van de doelen van het IZA, waaronder:

• Passende Zorg;
• Regionale samenwerking inclusief concentratie van hoog specialistische zorg;
• Gezond leven en preventie;
• Arbeidsmarkt en ontzorgen professionals;
• Digitalisering en gegevensuitwisseling.

Van ziekenhuizen wordt gevraagd om de komende jaren impactvolle zorgtransformaties te realiseren die helpen om de groeiende zorgvraag op te vangen met een gelijkblijvend aantal mensen en binnen de landelijke financiële kaders.

Ook het UMCG heeft het IZA ondertekend (als lid van de NFU). Wij zijn zeer gemotiveerd om samen met onze partners in de regio verder te werken aan bovengenoemde thema’s. Onze prioriteiten, strategische pijlers en voorbeeldprogramma’s sluiten naadloos aan op de ambities van het IZA. 

Passende zorg betekent ook dat zorg passend georganiseerd wordt. In het IZA zijn afspraken gemaakt over verdere concentratie en spreiding van zorg om de zorg toegankelijk te houden en de kwaliteit te verbeteren. Zorg die vaak voorkomt en laagcomplex is, moet voor iedereen dicht(er)bij beschikbaar zijn. De hooggespecialiseerde zorg zal ook verder geconcentreerd moeten worden en dit kan betekenen dat de zorg op grotere afstand beschikbaar is. Voor concentratie van zorg wordt (in eerste instantie) gekeken naar oncologische zorg, zorg rond vaatziekten en bepaalde vormen van acute zorg.  Het besluit dat de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in 2023 heeft genomen om de kinderhartchirurgie te concentreren in het UMCG en het Erasmus MC, is begin 2024 door de rechtbank vernietigd. De betrokken UMC’s hebben vervolgens de handschoen opgepakt om samen tot een oplossing te komen voor de concentratie van de kinderhartchirurgie in Nederland. Ondertussen blijft het UMCG Centrum voor Congenitale Hartafwijkingen (CCH) zich onverminderd inzetten voor al zijn patiënten.

Het UMCG voelt zich verantwoordelijk voor de beschikbaarheid van goede en betaalbare zorg voor alle inwoners van Noord-Nederland. Daarom vormen we, geheel in lijn met het IZA, met andere zorgaanbieders in de regio netwerken waarin we met elkaar bekijken welke patiënt waar het beste behandeld kan worden.

Soms is het nodig dat één of meer onderdelen van de behandeling in verschillende ziekenhuizen plaatsvinden. Zo kan diagnostiek in het ene ziekenhuis leiden tot behandeling in het andere ziekenhuis.

We ontwikkelen geïntegreerde preventie-, zorg-, opleidings- en onderzoeksnetwerken in Noord-Oost Nederland. Dat doen we samen en op basis van gelijkwaardigheid met onze partners. Door expertises te bundelen in netwerken kunnen we elke patiënt in Noord-Oost Nederland een optimaal zorgpad aanbieden, volgens het principe ‘de juiste zorg op de juiste plek’ en liefst zo dicht mogelijk bij huis. Dat betekent dat patiënten en hun vertegenwoordigers samen met hun zorgverleners beslissen over de voor hen optimale zorg. Binnen deze zorgpaden integreren we zorg, onderzoek, onderwijs en opleiden, zodat we steeds kunnen blijven verbeteren.

In 2023 is een medewerkersonderzoek gehouden. Deze was anders van opzet dan het reguliere, jaarlijkse MBO. Vanwege de grote organisatiewijzigingen in 2023 n.a.v. ‘Passende besturing’ is besloten om een light-meting te organiseren. Dat betekende minder vragen, meer gerichte vragen en geen rapportages op teamniveau. Het onderzoek is ‘dertien vragen over jou en het UMCG' genoemd en de uitvraag ging over drie zaken. De vragen gingen over de KPI's die we jaarlijks uitvragen (eNPS, welzijn en een selectie van de stellingen), twee open vragen over de thema's Samen.beter.UMCG en Duurzaam en inspirerend werkgeverschap en tot slot drie open vragen over de nieuwe organisatieonderdelen (cluster, dwarsverband, ondersteunende onderdelen).

Dit jaar is er extra veel aandacht besteed en moeite gestopt in het enthousiasmeren van de medewerkers om deel te nemen aan het onderzoek. Dat heeft geleid tot een respons van bijna 60%. Dat is een heel mooi resultaat, zeker gelet op de dalende trend van de afgelopen jaren (van 39% naar ruim 30%).

De aanbevelingsscore (eNPS) is t.o.v. 2022 flink gestegen. Het UMCG scoort nog steeds een mooi gemiddelde tevredenheidscijfer (7,4).

Het onderzoek bevatte vijf open vragen. Met zoveel respons is dit een enorme rijke informatiebron geworden. De clusters/dwarsverbanden/ondersteunende onderdelen kregen op deze manier veel informatie over waar medewerkers mee aan de slag willen en hoe ze betrokken willen zijn en blijven bij het onderdeel.

Op UMCG-niveau is veel informatie opgehaald op de thema's Samen.beter.UMCG en Duurzaam en inspirerend werkgeverschap.

Het is belangrijk dat alle medewerkers zich veilig voelen in het UMCG. Van medewerkers wordt verwacht dat ze in hun contacten met andere medewerkers een respectvolle houding aannemen.

In het UMCG wordt grensoverschrijdend gedrag niet geaccepteerd. Mocht hier sprake van zijn, dan kan eenieder, ook een toeschouwer, hierover contact opnemen met de (hogere) leidinggevende, de P&O adviseur en/of de vertrouwenspersoon.

Het UMCG stelt alles in het werk om grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Binnen het UMCG zijn meerdere vertrouwenspersonen werkzaam. Medewerkers die te maken hebben of hebben gehad met grensoverschrijdend gedrag kunnen met deze vertrouwenspersonen in gesprek gaan. Het gaat om algemene vertrouwenspersonen, maar ook om vertrouwenspersonen voor een specifieke doelgroep (AIOS, ANIOS, medische staf en promovendi). Het is goed dat de benadering van de vertrouwenspersoon als laagdrempelig wordt ervaren door onze medewerkers. In 2023 zien we hierin een sterke stijging van het aantal medewerkers dat contact heeft gezocht met de vertrouwenspersonen (van 161 in 2022 naar 252 in 2023). 

In 2023 is een Sharepointpagina Grensoverschrijdend gedrag gemaakt. In deze omgeving is alle informatie op het gebied van intern en extern grensoverschrijdend gedrag gebundeld. Het (vernieuwde) protocol, de meldingsprocedure, de klachtenregeling maar ook informatie over hoe te handelen in het geval van grensoverschrijdend gedrag, verwijzingen naar trainingen voor medewerkers en leidinggevenden (o.a. ‘omgaan met ongewenst gedrag’ en ‘Active bystander’) en verwijzingen naar de steunstructuur (vertrouwenspersonen).

In 2023 hebben we een start gemaakt met het ontwikkelen van een App 'zou ik wat zeggen' die binnenkort voor medewerkers beschikbaar komt. Op dit thema zijn inmiddels ook intervisiebijeenkomsten voor leidinggevenden aangeboden en is er een teamaanpak ontwikkeld op het gebied van sociale veiligheid en werkdruk.

De integriteitscode geeft in algemene zin aan wat het UMCG verstaat onder integriteit en waar de grenzen liggen. In het handboek P&O is een verwijzing opgenomen naar de regelingen waarin de meer specifieke voorschriften over integriteit zijn vastgelegd waaronder nevenwerkzaamheden, klokkenluiders, informatietechnologiegebruik en sociale media. Van medewerkers wordt verwacht dat zij zich aan de geldende regels en normen houden. Bij overtreding zal de leidinggevende de medewerker daarop aanspreken en zo nodig maatregelen treffen.

In 2024 zal er een vernieuwde overkoepelende UMCG Gedragscode worden vastgesteld. Deze is geformuleerd vanuit onze kernwaarden; we zien de mens, we nemen verantwoordelijkheid, we gaan samen vooruit en we zijn wendbaar. Deze kernwaarden vormen de basis van ons handelen. In de Gedragscode staan afspraken en voorbeelden van respect hebben voor anderen, betrouwbaar zijn, verantwoordelijkheid nemen, samenwerken en van elkaar leren. Hiermee vormt onze Gedragscode het fundament van een integer en professioneel UMCG.

Het UMCG wil een veilige en inclusieve werkomgeving creëren, waarin alle medewerkers gelijke kansen hebben en waar iedereen zich thuis voelt, ongeacht hun verschillen en achtergrond. 'Samen zijn wij het UMCG' is daarbij het motto.

Duurzame inzetbaarheid

Ook in 2023 zijn er veel activiteiten opgepakt door medewerkers, leidinggevenden en het UMCG gericht op het ontwikkelen, behouden en herstellen van inzetbaarheid van UMCG medewerkers.  Dat hebben we gedaan door middel van:

• We hebben een symposium ‘Zie de mens, Zie jezelf’ voor medewerkers aangeboden met daarbij een mooie insteek op enerzijds 'Zie de mens’ in het opleidingsaanbod vanuit het WIOO en 'Zie jezelf' met daarin het aanbod wat we medewerkers te bieden hebben. 

• We hebben via ons intranet veel informatie maar ook trainingen geboden op het gebied van duurzame inzetbaarheid (Healthy@Work). In het bijzonder hebben we het  ‘Good Habitz’ aanbod sterk uitgebreid. Naast de eerdere beschikbare online trainingen gericht op ‘mentale gezondheid’ wordt vanaf 2023 het volledige aanbod van GoodHabitz aangeboden, waar alle medewerkers 24/7 gebruik van kunnen maken.   

• Aanvullend zijn tevens activiteiten en trainingen aangeboden, op het terrein van mentale veerkracht, teamkracht, yoga, en fysieke fitheid. 

• Met de inzet van de inzetbaarheidscoaches bij Arbeid & Gezondheid hebben we zowel op individueel niveau bij twaalf en veertig weken ondersteuning geleverd aan de leidinggevenden bij hun re-integratiemanagement en is een start gemaakt met een afdelingsspecifieke aanpak. Hierbij wordt de stand van zaken met een quick scan in kaart gebracht en worden in overleg met de afdelingsleiding acties gepland en uitgevoerd. In 2024 zullen meerdere afdelingen volgen.
  
• De implementatie van de preventiemedewerker is in 2023 voorbereid. Inmiddels hebben vrijwel alle clusters en dwarsverbanden een preventiemedewerker voorgedragen die in 2023/2024 worden toegerust voor hun rol.

Het verzuimpercentage (jaarcijfer) is in 2023 gedaald: van 6,7% in 2022 naar 6,2% in 2023. Ook de meldingsfrequentie is in 2023 gedaald van 1,43 naar 1,22 in 2023. Het streefcijfer voor het UMCG is voor 2024 gesteld op 5,5%. Uit de afdelingsspecifieke informatie blijkt dat de daling met name gerealiseerd wordt door de clusters API, Oncologie, Snijdend & MDL, Vrouw & Kind en Beschouwend.  

De focus is vooral gericht op het langer behouden van medewerkers. Om deze reden is de introductie uitgebreid met een digitale variant zodat nieuwe collega’s zich al kunnen verdiepen in hun nieuwe werkomgeving. Voor verpleegkundigen wordt volop ingezet op traineetrajecten voor jonge en ervaren verpleegkundigen. De Afschafprijs heeft weer een aantal kansrijke initiatieven opgehaald die bijdragen aan een effectievere inzet van de zorg. Tegelijkertijd geeft dit ruimte aan medewerkers om hun autonomie te vergroten.

Volgens de CAO 2022-2023 zijn per 1 januari 2023 de lonen omhoog gegaan met 6% en per 1 november 2023 met 4%. Dit geldt voor alle medewerkers werkzaam bij de UMC’s. In opmaat naar de gesprekken over een nieuwe CAO per 2024 zijn er dialoogsessie georganiseerd voor de UMCG medewerkers en medezeggenschap. Tijdens deze sessie gingen collega’s met elkaar in gesprek over de Top drie individuele wensen om vervolgens tot een gezamenlijke Top drie aan wensen voor de CAO-inzet te komen. Deze waardevolle opbrengst is meegenomen als input voor de gesprekken tussen de NFU en de vakbonden over de nieuwe CAO. In de nieuwe CAO per 2024 is een goede balans gevonden tussen loonsverhoging en zaken als uitbreiding van verlof, een generatieregeling of reiskostenvergoeding.